مطالعات ژینایی رودخانه‌های درکه و فرحزاد تهران

مطالعات طرح احیا و ساماندهی رودخانه‌ها و قنوات محدوده رودخا‌نه‌های درکه و فرحزاد

کارفرما: سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران
موقعیت: شهر تهران
مدت پروژه: 24 ماه

شرح مختصر پروژه و اهداف پروژه

ژينايي به طورکلی عبارت است از يک فعاليت عامدانه که به‌منظور آغاز نمودن يا شتاب بخشيدن به فرآيند بازيابي يک اکوسيستم به حال اولیه خود با توجه به بازگشت پذیرن آن انجام مي‌شود. ژينایي رودخانه به دامنه گسترده‌اي از فعاليت‌ها اطلاق مي‌شود که هدف آن حذف و رفع آسیب‌ها و تغییرات اعمال شده‌ی ناشی از فعالیت‌های انسانی بر اکوسیستم و در نتیجه زنده نگه داشتن اکوسيستم رودخانه‌ای و حمايت از توسعه‌هاي مربوط به تنوع گونه هاي جانوري و گياهي، امکانات تفريحي و تفرجگاهی، مديريت سيل، شهرسازي و زيباسازي منظر است. مفهوم ژينايي به معناي زنده شدن، برگرفته از واژه کردي ژينا به معناي زنده است. این رویکرد مستلزم برنامه‌ریزی‌های نوآورانه، طراحی مفاهیم خلاقانه و تحویل کارای پروژه است و بدون مشارکت گروداران امکان پذیر نخواهد بود.
عمده‌ترین نتايج حاصل از ژينایي رودخانه‌هاي شهری بهبود کیفیت رفاه و زندگی با خلق فضاهای طبیعی دل انگیز و تضمین اکوسیستم بالنده و سالم است. از نتایج حاصل از ژینایی رود دره‌های تهران مي‌توان توان به موارد زیر اشاره کرد:
• بازگشت اکوسیستم رود‌دره ای (ايجاد زيستگاه براي گونه‌هاي گياهي و جانوری)
• بهبود حجمی ظرفیت عبور سيلاب رودخانه‌ها
• بهبود کيفيت آب رودخانه‌ها
• فراهم کردن منظر آبي براي شهروندان به‌منظور تلطیف روانی اجتماع
• ايجاد فضاي پياده روي، ورزش و دوچرخه سواري در مجاورت آب
• آموزش جامعه در خصوص ضرورت حفاظت محیط زیست
• ايجاد فضاي آموزش و بازي براي کودکان
• جلب منافع تجاري از طريق ايجاد چشم انداز زيباتر براي املاک (بارگذاری اکوتوریسم که با توجه به توان اکولوژیک اکوسیستم رودخانه‌ای طراحی می‌گردد)
• افزايش ارزش دارايي‌ها
• کاهش هزينه‌هاي نگهداري و ساخت پروژه‌های عمرانی (که با به‌کارگیری روش‌هاي زیست محیطی به جای ساخت و سازهای عمراني، حذف می‌گردند)
• استفاده از صدای جريان آب براي کاهش اثر آلودگي‌های صوتي
• ارتقا شاخص‌های زیستی نظیر درجه حرارت و رطوبت و بهبود کیفیت هوا در مجاورت رود دره‌ها و اثرات فرا مقیاس آن بر هوای شهر تهران
و از همه مهم تر اینکه در نتیجه ژينايي اين رود دره‌ها، مقاومت طبيعي براي مبارزه با آلاينده‌ها و قدرت طبيعي خود پالایی اکوسیستم به آنها باز خواهد گشت.

رودخانه‌های درکه و فرحزاد

رودخانه‌های درکه و فرحزاد از رودخانه‌های اصلی شهر تهران هستند که جهت گیری رشد و توسعه شهر تهران در دوران پهلوی و بعد از آن، سبب گردید این رودخانه‌ها که فاصله زیادی از مرزهای شهر داشتند در داخل محدوده قانونی شهر تهران قرار گیرند.
این توسعه به صورت همگون با ویژگی‌های سرزمینی و جغرافیای آن شکل نگرفت. به تدریج با توسعه شهر تهران و افزایش تهدید سیل در جریان طرح‌های ساماندهی سیلاب‌های شهری، این دو رودخانه کانالیزه شده، از مسیر طبیعی خود منحرف شوند و بر روی حریم‌های طبیعی رودخانه در شهر، ساخت و ساز انجام شود. پس از ساخت سیل برگردان غرب، ارتباط، شمالی- جنوبی این دو رودخانه از حوالی بزرگراه جلال آل احمد قطع شده است. مجموع طول کل مسیر تاریخی رودخانه‌های درکه و فرحزاد در حدود 62/5 کیلومتر از ارتفاعات شمال تهران تا جنوبی ترین نقطه در محدوده شهر تهران است. طول مسیر رودخانه‌های درکه و فرحزاد از ارتفاعات شمال تهران تا سیل برگردان غرب در شرایط حاضر به ترتیب 18/5 و 17/5 کیلومتر است. از این نقطه به پایین، تقریبا چیزی از مسیر رودخانه باقی نمانده و رودخانه‌ای که از به هم پیوستن درکه و فرحزاد شکل می‌گرفته است، در شرایط حاضر به طول تقریبی 26/5 کیلومتر از بین رفته و یا در بافت شهری مدفون شده است.